Het bureau & zo...

Alie Berger en Michel de Vries
Alie Berger en Michel de Vries

… van Michel de Vries van Antiquariaat Berger & De Vries in Groningen is ‘gewoon, de winkel’, zoals hij in zijn brief meldt.

Hallo redactie, Merci voor de uitnodiging te schrijven in Boekenpost over mijn ervaringen met het antiquarische boekenvak. Hoe het is om daarin te werken? Lang geleden was ik marktkoopman in biologische groenten. Toen ging het om knolraap en lof, schorseneren en prei. Als antiquariaat zijn we meer van het dynamisch hergebruik. We zijn dus aldoor in beweging. Zo telt een jaar onder andere 26 Bookmaker-voorraden, met snel wisselende partijen die op de woensdagen in prijs worden verlaagd.

Iedere tweede week staan een paar duizend ‘nieuwe oude boeken’ op de plank. De klanten zijn trouw, waarderen de verrassing en komen elkaar gezellig weer tegen. Het lijkt soms wel een sociëteit. Het motto: Wij hebben de boeken die ú zoeken. We doen in oude antiquarische boeken en in modern antiquarisch, maar zijn ooit met het Bookmaker- systeem begonnen. De perfecte thermometer van wat ‘courant’ is en wat ‘uit’. Schrijvers als W.F. Hermans bijvoorbeeld zijn nu helaas ook aan de beurt. Sneu om te zien hoe de waardering voor die generatie tanende is. Erger: veel boeken gaan uiteindelijk met het oud papier mee. Maar wij geven ze in elk geval een goede kans. En we schenken ook aan goede doelen, bijvoorbeeld kinderboeken voor de vluchtelingenopvang. Inmiddels hebben we al zowat anderhalf miljoen boeken een nieuw baasje bezorgd.

Romantisch universum

Samen met Alie Berger run ik Antiquariaat Berger & De Vries, aan de Pelsterstraat in Groningen. We bestaan inmiddels 22 jaar. Het is niet altijd makkelijk, maar het hebben van een boekwinkel is een voorrecht. Boeken zijn tenslotte nog altijd hét medium om personages, verhalen en hele werelden te scheppen. Als boekhandelaar deel je je leven met die anderen en ben je dus nooit alleen. Veel mensen zien een antiquariaat daarom als een romantisch universum. En waarom ook niet? De mindere kanten van het vak? Ach, is het gras bij de buren niet altijd groener? En een mens mist nu eenmaal meer dan dat-ie meemaakt. Aan de andere kant is er dat romantische. Een boekenwinkel ruikt zelfs lekker, vinden velen. Een geur die op een of andere manier vertrouwde herinneringen oproept. Lisa Kuitert had het er laatst nog over in Het boek en het badwater. Alleen is er soms die contrastgeur van veelal wat oudere mannetjes. Die hebben een heel eigen biotoop aan lichaamsluchtjes. Je moet tolerant zijn, hoor, men heeft het vaak zelf niet door. Maar als we beestjes zien dan trekken we echt de grens!

Samen met Alie en anderen hebben we in 1991 de Groningse linkse boekhandel Rosa opgezet. Daarbij speelden ook antiquarische boeken een rol. Stonden we verlegen bij antiquaar Matthijs de Jong in zijn Zutphense tuinhuis en kochten daar één boek, uit respect dat we mochten langskomen. Over het feminisme van het eerste uur, over vrouwen als Vera Figner, Aleksandra Kollontai, Emma Goldman en Rosa Luxemburg. Ook Simone de Beauvoir, Angela Davis en Philomena Essed zijn inspiratiebronnen.

Nieuwe Bookmaker-voorraad. Handelaren hebben een halfuur voorsprong op particulieren.

Op zeker moment besloten we voor onszelf te beginnen. Een spannende periode waarbij Geert, Jildou en Martijn van Veilinghuis Postma een belangrijke rol speelden. Handeldrijven, de markt leren kennen, pré-internet de catalogi van collega’s bestuderen, met allerlei soorten mensen omgaan, kortom: je talenten en interesses ontwikkelen. In die begintijd hadden we twee winkels, dus hectiek alom. In Groningen de Bookmaker / Antiquariaat Berger & De Vries en in Heerenveen Antiquariaat De Kersentuin. Antiquaar Ab van der Steur kwam er vaker binnenwippen. Hij was het ook die ons uitnodigde om mee te doen aan de nu legendarische beurzen in de Beyneshal in Haarlem. De afgelopen 25 jaar is veel veranderd in de markt voor antiquarisch en tweedehands boeken. Vroeger konden antiquaren het aanbod en de prijs van boeken min of meer bepalen, maar nu is er een veel transparantere vraag-en-aanbodmarkt ontstaan. Door het internet is ook de verzameldrift van een hele generatie boekenliefhebbers teniet gedaan. Je hoeft niet meer op te potten als de super om de hoek altijd open is. En je kunt je verzamelaarsvriendjes niet de ogen uitsteken als alles een muisklik verderop verkrijgbaar is.

Wij zijn nog maar 5 jaar geleden met internet begonnen. Inmiddels is het een welkome aanvulling, maar we hebben het eerst zo lang mogelijk uitgesteld. Het leeuwendeel van wat we in de winkel verkopen staat overigens niet op het internet. Dat zijn de bijzonderste items, dus zo houden we de winkel leuk.

Zichtbaarheid

Hoe het met ons gaat in relatie tot die veranderende markt? Nou, iedereen kan nu nog veel makkelijker dan vroeger zelf hobbyantiquaar worden, dus dat speelt wel een rol. Men begint met eigen boeken of met een erfenisje en dan groeit het vanzelf uit. Met hulp van Catawiki, of op Boekwinkeltjes bijvoorbeeld. Aan die laatste doen nu zo’n 7000 handelaren mee en daarvan staat natuurlijk maar een fractie ingeschreven bij de KvK. Con- … van Michel de Vries van Antiquariaat Berger & De Vries in Groningen is ‘gewoon, de winkel’, zoals hij in zijn brief meldt.

currentie? Ja, maar kennelijk zijn we professioneel en flexibel genoeg. Daarbij komt: veel antiquariaten zijn inmiddels verdwenen uit het straatbeeld en de spoeling is dus iets minder dun geworden. Als generalist, tegenover de specialist, heeft het hebben van een winkel een voordeel. Het vergroot je zichtbaarheid en inkoopkansen. Ik vraag me overigens af wat de invloed van het internet op de grootte van de markt is. Volgens mij zit er nog altijd veel omzet in de antiquarische en tweedehands boekhandel. Zelfs in verhouding met de ‘gouden’ jaren 70 en 80. Het is vooral een kwestie van aanpassen aan de nieuwe markt. Overigens vind ik het typerend voor de niche waarin onze branche zich bevind dat daar, bij mijn beste weten althans, nog nooit boekwetenschappelijk onderzoek naar is gedaan. De tweedehands en antiquarische boekenmarkt lijkt nu weer wat te stabiliseren. Nieuwe grote marktverstorende ontwikkelingen zie ik niet meer snel ontstaan. Hoewel, Catawiki bestaat nog maar een paar jaar, dus je kunt je vergissen. Deze nieuwe veiling-Über heeft de eer om als laatste de markt voor tweedehands, kunst en antiek op zijn kop te hebben gezet. Net als Amazon, als eigenaar van de grootste antiquarische boekensites als AbeBooks en ZVAB. Het past in een trend waarin vooral grote bedrijven als winnaar naar voren komen in een markt die vroeger vooral uit heel veel kleintjes bestond.

In 2007 werden Alie en ik duovoorzitter van de BOB – de Bond van handelaren in Oude Boeken. Ik heb dat daarna vanaf 2009 nog eens vier jaar gedaan. Belangrijkste wapenfeit was de samenwerking met de NVvA en de gezamenlijke beurs met hen, in de Passengers Terminal in Amsterdam. Na nog drie jaar gewoon bestuurslidmaatschap ben ik er nu klaar mee, maar dingen organiseren vind ik nog steeds leuk en belangrijk. Zoals onze eigen Groningse boeken- en ‘Dingen 050’-markten. Of Best Beschreven Boeken (BBB), de boekenprijs voor de beste beschrijving van een haast vergeten boek. De BOB faciliteert de prijs en verleent er de naam en het prijzengeld aan. Prijzen die betrekking hebben op nieuwe boeken zijn er te over maar een prijs voor een ouder boek was er nog niet. Het eerste jaar had BBB veertig deelnemers, maar dit jaar waren er helaas te weinig inzendingen. Jammer, de organisatie kwam niet goed uit de verf. Misschien dat de prijs volgend jaar alsnog een vervolg krijgt. De BOB kan dat mogelijk samen met anderen organiseren en als het nodig is draag ik ook weer mijn steentje bij.

Visueel aantrekkelijk

Onze werkplek? Gewoon, de winkel. Rond onze grote toonbank slingeren stapels dozen en boeken, er staan computers, aan de muren hangen affiches en er staat een plaatje op. Achterin Bookmaker, met de snelle boekenverkoop. De internetvoorraad staat in de kelder. Om de hoek zit Hipster, een winkel met allerhande curiositeiten, en tegenover zit Swingmaster, de beste jazzplatenzaak uit het ganse land. De winkel heeft voor elk wat wils, voor alle portemonnees. Snel wisselende partijen, bijzondere antiquarische boeken en kunstzinnig ontwerp. En ook lp’s, oude prenten en affiches. Veel is visueel aantrekkelijk en tamelijk modern. Het hart ligt dan ook vooral bij twintigste-eeuwse kunst, bijzondere vormgeving, fotografie, architectuur, kunstenaarsboeken en dergelijke. Of ik zelf boeken lees? Ja natuurlijk, maar ik kom er veel te weinig aan toe, eerlijk gezegd. Nou ja, het laatste was Radetzkymars van Joseph Roth. Mooi! Wel elke dag twee kranten. Ach, een goede kastelein mag ook niet te veel drinken, zeg ik dan maar.

Een winkelanekdote? We hebben eens tweeduizend gulden fooi gehad van iemand die heel blij met ons was. Gewoon, zomaar. Dat soort dingen gebeuren eigenlijk veel te weinig. En het mooiste boek? Ik denk die Darwin-uitgave die we in 2010 op de Amsterdam Book Fair aanboden. Een uitgave met een handgeschreven opdracht van Darwin aan een Duits botanicus. We vroegen er 27.500 euro voor en hadden een mooi verhaal over de provenance. Maar eigenlijk kregen we het in consignatie mee van collega en vriend Theo de Boer. Die vond dat wel een goede grap. Het was niet nodig dat zijn naam genoemd werd, maar hij genoot er wel van om collega’s over ons te horen spreken. We haalden er de nodige publiciteit mee en hij maar in zijn vuistje lachen. Theo is op 17 november vrij plots overleden. Een groot antiquaar is heengegaan.

Groningen is niet ver hoor, hoop je er snel eens te treffen!
Met een hartelijke groet,
Michel de Vries

Twitter

Social media

twitterFacebook

Contact

Stip Media

Louise de Colignystraat 15 

1814 JA Alkmaar

+3172 531 49 78

info@boekenpost.nl